Yeşim ERTUĞRUL
Yeminli Mali Müşavir
12.11.2024

GİRİŞ

2024 yılının sonuna yaklaştığımız bu günlerde vergi mükelleflerini ilgilendiren önemli bir konuyu hatırlatmakta yarar var. Yoğun vergi gündeminin içinde gözden kaçırılmaması gereken önemli bir düzenleme UTTS.  2023 yılında yapılan düzenleme ile, Akaryakıt harcamalarını defter kayıtlarında gider olarak gösteren gerçek ve tüzel kişilikteki tüm taşıt sahiplerinin araçlarına 31.12.2024 tarihine kadar Taşıt Tanıma Birimi (TTB) taktırmaları zorunluluğu getirildi. Geçtiğimiz günlerde yayınlanan bir tebliğ ile zorunluluk kapsamı genişletilmiş olmakla beraber, bu yıl için sadece bu nevi harcamalarını gider olarak kaydeden mükellefleri ve akaryakıt istasyonlarını ilgilendiriyor.

UTTS HAKKINDA

Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi Nedir?

 

Akaryakıt piyasasında rekabet eşitliğinin sağlanmasını ve kayıt dışı ekonomi ile etkin bir şekilde mücadele edilmesini amaçlayan UTTS, Akaryakıt istasyonlarında gerçekleştirilen akaryakıt satış işlemlerinde akaryakıt pompalarına bağlı bulunan ödeme kaydedici cihazlara taşıt plaka bilgilerinin otomatik aktarılmasını sağlayan bir sistem.

Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi (UTTS), akaryakıt istasyonlarında yapılan satışlarda, taşıt plaka bilgisinin elle girişine olanak vermeksizin, yeni nesil akaryakıt pompa ödeme kaydedici cihazlarına (YN Pompa ÖKC) otomatik olarak gönderilmesini sağlayacaktır.

Düzenleme gereğince;

-Kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dâhil olan ve işte kullanılan taşıtlara 31.12.2024 tarihine kadar,

-Birinci fıkra kapsamında yer almayan ve taşıt tanıma sistemi kullanan taşıtlara 30.06.2025 e kadar

-1.7.2025 den sonra alınanlara 1 ay içinde, Taşıt Tanıma Birimi (TTB) cihazı taktırılması gerekmektedir.

 Taşıt Tanıma Birimi takılma zorunluluğu getirilen taşıtlar için, UTTS kapsamında düzenlenmeyen belgeler, 213 sayılı Kanunun 227’nci maddesine istinaden vergi kanunları bakımından hiç düzenlenmemiş sayılacaktır.

YASAL DÜZENLEME

• 03.2021 tarih 31433 sayılı Resmî Gazetede yayınlanan 527 sayılı VUK Genel Tebliği ile, akaryakıt istasyonlarına “Yeni Nesil Akaryakıt Pompa Ödeme Kaydedici Cihazlar (YN Pompa ÖKC)” kullanma ve YN Pompa ÖKC’lerden gerçekleştirilen satışlara ilişkin fiş, rapor veya diğer bilgilerin elektronik ortamda Bakanlık/Başkanlık BİM’e aktarılması zorunluluğu getirilmiştir. (1)
• 10.2023 tarih 32330 sayılı Resmî Gazetede yayınlanan 1 sıra nolu Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile akaryakıt istasyonlarında UTTS kurulması zorunluluğu getirilerek, akaryakıt istasyonlarında yapılan akaryakıt satışlarında plaka bilgisinin söz konusu sistem kullanılarak yeni nesil akaryakıt pompa ödeme kaydedici cihazlara otomatik gönderilmesine ilişkin teknik özellikler, bahse konu sisteme ilişkin uygulamaların mükelleflerin ve nihai tüketicilerin kullanımına sunulması, sistem kapsamında bilgi paylaşılması ile uygulamaya ilişkin diğer usul ve esasları belirlenerek Tebliği 6(1) maddesi ile Kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dâhil olan ve işte kullanılan taşıtlara 31/12/2024 tarihine kadar TTB takılması zorunluluğu getirilmiştir.(2)
• 09.2024 tarih 32669 sayılı Resmî Gazetede yayınlanan 2 sıra nolu UTTS Uygulama Genel Tebliği ile ise; 1 nolu tebliğe eklenen 6(2) maddesi ile UTTS uygulamasının kapsamı genişletilerek 1/7/2025 tarihinden itibaren ilk defa iktisap edilen 6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı ÖTV Kanununa ekli (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tabi olanlara kayıt ve tescil işlemini takip eden bir ay içerisinde, birinci fıkra kapsamında yer almayan ve taşıt tanıma sistemi kullanan taşıtlara ise 30/6/2025 tarihine kadar TTB takılması zorunluluğu getirilmiş, ayrıca bu zorunluluk kapsamı dışında bırakılan kurum ve kuruluşlar belirlenmiştir.(3)

UTTS NASIL ÇALIŞIR?

• UTTS’yi kurma ve işletme görevi Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğüne verilmiştir.
• UTTS kapsamında kurulum ve sistemin işletilmesi ile ilgili tüm iş ve işlemler Yetkili UTTS İşletmecisi, Yetkili İstasyon Montaj Firmaları, Yetkili Taşıt Montaj Firmaları, Yetkili ÖKC Firmaları, Yetkili UTTS Donanım Tedarikçileri tarafından yerine getirilecektir. Bu firmalar Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü’nce yetkilendirileceklerdir.
• Taşıt sahipleri ve akaryakıt istasyonu işleten mükellefler UTTS donanımlarına ilişkin montaj taleplerini UTTS platformu üzerinden Darphane’ye bildirirler. Darphane tarafından yetkilendirilmiş olan Yetkili Montaj Firmaları Darphane’den temin edecekleri UTTS donanımlarını taşıtlara ve akaryakıt istasyonlarına monte ederler.
• Yetkili Taşıt Montaj Firmaları; Taşıtların yakıt depo girişine Taşıt Tanıma Birimi (TTB) takılması ve bunların UTTS’ye elektronik olarak kaydedilmesi hizmetlerini yürüten firmalardır. UTTS mükellefi taşıt sahiplerinin UTTS platformu üzerinden satın almış oldukları TTB’lerin taşıtlara montajı işlemleri sadece Yetkili Taşıt Montaj firmaları tarafından yürütülecektir. Bu firmaların bilgileri UTTS platformunda yayınlanacaktır.
• Mükellefler, kiralama yoluyla edindiği veya işletmesine dâhil olan ve işte kullandığı taşıtları UTTS’ye kaydedebilmek için önce, istenen bilgileri Taşıt Sahibi Başvuru Ekranları üzerinden UTTS Portal’a girmek suretiyle kendisi için kayıt oluşturmaları gerekmektedir.
• Kayıt işleminin tamamlanmasından sonra, öz mal ya da kiralama yoluyla edinilen ve işte kullanılan taşıtlar UTTS’ye kaydedilebilecekler ve kayıt edilmiş araçlar için TTB siparişleri oluşturulabilecektir.
• Birim fiyatlar www.utts.gov.tr internet sitesinde yayınlanmaktadır. 2024 yılı için geçerli TTB birim fiyatı 1.810 TL’dir. 2025 ve sonraki yıllarda uygulanacak fiyatlar, her yıl 1 Ocak tarihinden itibaren geçerli olmak üzere (Yİ -ÜFE) oranında artırılacaktır.
• Taşıtların yakıt depo girişlerine Taşıt Tanıma Birimi (TTB) Yetkili Taşıt Montaj Firmaları tarafından takılır. Yakıt dolum işlemi sırasında TTB’den plaka bilgisi diğer UTTS donanımları aracılığı ile otomatik olarak ödeme kaydedici cihaza iletilir.
• UTTS kapsamında yapılan akaryakıt satışlarında, taşıtın plakasına ilişkin bilgiler YN Pompa ÖKC’ye otomatik olarak iletilecek ve UTTS kapsamında düzenlendiğini gösteren bilgiyi ihtiva edecek şekilde ÖKC Fişi düzenlenecektir. 01.01.2025 tarihinden itibaren, TTB taktırma zorunluluğu getirilen taşıtların akaryakıt alımlarında UTTS kapsamında düzenlenmeyen belgeler 213 sayılı Kanunun 227’nci maddesine istinaden vergi kanunları bakımından hiç düzenlenmemiş sayılacaktır.

UTTS HANGİ TAŞITLARI KAPSAMAKTADIR.?

Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile TTB taktırma zorunluluğu getirilen taşıtlar ve zorunluluk tarihleri aşağıda özetlenmiştir.

31/12/2024 tarihine kadar	Kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dâhil olan ve işte kullanılan taşıtlar *
Tescilden itibaren bir ay içinde	1/7/2025 tarihinden itibaren ilk defa iktisap edilen tescile tabi TÜM MOTORLU TAŞITLAR **
30/6/2025 tarihine kadar	Taşıt Tanıma Sistemi kullanan bireysel taşıtlar***

 

*  Akaryakıt alımlarını gider olarak beyan eden her vergi mükellefi kiraladığı veya işletmesine dâhil olan ve işte kullandığı her taşıta Taşıt Tanıma Birimi (TTB) taktırmakla yükümlüdür.

** ÖTV Kanununa ekli (2) sayılı listede; yarı römorkler için çekiciler, kişi veya eşya taşımaya mahsus çeşitli motorlu taşıtlar, binek otomobiller, motosikletler, hava taşıtları, yolcu ve gezinti gemileri ile yatlar ve diğer eğlence ve spor tekneleri yer almaktadır.

***Tebliğde “Birinci fıkra kapsamında yer almayan ve taşıt tanıma sistemi kullanan taşıtlar” şeklinde tanımlanmıştır.

 

Uygulamanın kapsamını genişleten 2 sıra nolu UTTS Uygulama Genel Tebliği ile yapılan ve  30/6/2025 tarihine kadar TTB takılması zorunluluğu getiren “birinci fıkra kapsamında yer almayan ve taşıt tanıma sistemi kullanan taşıtlar” kavramı, konu ile ilgilenen taraflarca farklı şekillerde algılanmaktadır. Darphane tarafından, UTTS resmi internet sitesinde “Taşıt Tanıma Sistemi kullanan bireysel taşıtlar” şeklinde tanımlanmış olmakla birlikte, idarece bu tanıma giren taşıtların daha anlaşılır bir şekilde izah edilmesinde yarar bulunmaktadır.

 Zorunluluk kapsamında olmayan taşıtlara da ihtiyari olarak TTB monte ettirilebilir.

Taşıtın sahipliğinin, kullanım hakkının veya taşıtın plakasının değişmesi durumlarında, taşıta takılı olan TTB’nin taşıtın yeni sahibi veya işletmecisi tarafından değiştirilmesi gereklidir.

ÖZETLE:

01.01.2025 tarihinden itibaren kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dâhil olan ve işte kullanılan taşıtların akaryakıt tüketimlerinin gider olarak kaydedilebilmesi için bu taşıtlara TTB monte edilmiş olması ve taşıtların akaryakıt alımlarının UTTS üzerinden gerçekleştirilmesi zorunludur.

Uygulama idare tarafından genişletilmekte olup, 2024 yılında kapsama girmeyen taşıtlar için de konuyu takip etmekte yarar bulunmaktadır.

Sistem; taşıtların yakıt depo girişlerine TTB (Taşıt Tanıma Birimi) Yetkili Taşıt Montaj Firmaları tarafından takılması, yakıt dolum işlemi sırasında TTB’den plaka bilgisinin diğer UTTS donanımları aracılığı ile otomatik olarak ödeme kaydedici cihaza iletilmesi şeklinde işlemektedir.