Yeşim Ertuğrul
Yeminli Mali Müşavir
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ile Avrupa Konseyi’nin öncülüğünde hazırlanan ve birçok ülke tarafından imzalanan “Vergi Konularında Karşılıklı İdari Yardımlaşma Sözleşmesi” ülkemizde de Bakanlar Kurulunca 26.11.2017 tarihinde onaylanmış, 01.07.2018 tarihi itibariyle de yürürlüğe girmiş durumdadır. (26.06.2018 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 2018/11790 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile)
Söz konusu sözleşme ile vergi kayıp ve kaçağı ile mücadele etmek için sözleşmeye taraf ülkeler arasında öngörülen kapsamlı işbirliği yöntemleri
Bu sözleşmenin Türkiye açısından kapsayacağı vergiler; Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi ve Katma Değer Vergisi olup, Türkiye koyduğu çekincelerle diğer vergilerle ilgili yardım sağlamama hakkını saklı tutmuştur.
Bu yazımızda Uluslararası Anlaşma kapsamında “Bilgi Değişimi “konusu ele alınacaktır.
Vergi Usul Kanununa 24/5/2013 tarih 6487 sayılı Kanunun 9 uncu maddesiyle eklenen ve 11.06.2013 tarihinde yürürlüğe giren 152/A Maddesi ile “Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar, usulüne uygun olarak yürürlüğe girmiş uluslararası anlaşmalarda yer alan bilgi değişimi hükümleri çerçevesinde, Maliye Bakanlığınca tespit edilecek usullere göre bu Kanunun 1 inci maddesinde belirlenen şümulle sınırlı olmaksızın bilgi toplayabilir.” Hükmü eklenmiş, bu hüküm ile vergi hukukumuzda vergiye ilişkin bilgi değişiminin yapılabilmesi mümkün hale gelmiştir.
VUK’a eklenen 152/A maddesinin uygulanabilmesi için, yukarıda bahsettiğimiz “Vergi Konularında Karşılıklı İdari Yardımlaşma Sözleşmesi” Uluslararası Anlaşma kapsamında usulüne uygun olarak yürürlüğe koyularak, vergiye ilişkin bilgilerin paylaşımının önü açılmıştır.
Sözleşme hükümlerine göre bilgi değişimi 3 şekilde yapılabilecektir:
1-TALEP ÜZERİNE BİLGİ DEĞİŞİMİ
Vergi kayıp ve kaçağıyla mücadelede, işbirliğinin ve global bazda bilgi değişiminin şart olduğu anlaşılmıştır. Bu bağlamda, uluslararası idari yardımlaşmaya ilgi duyan ve ağını genişletmeye çalışan ülkeler tarafınca, karşılıklı işbirliği sözleşmeleri gerekliliği konusunda fikir birliğine varılmıştır.
Yukarıda bahsettiğimiz “Vergi Konularında Karşılıklı İdari Yardımlaşma Sözleşmesi” gereğince, başvuran Devletin talebi üzerine, talep bulunulan Devlet, başvuran Devlete, sözleşme kapsamına giren her türlü bilgiyi sağlayacak, talepte bulunulan Devletteki bilgiler talebin karşılanması için yeterli değilse, bu Devlet istenen bilgileri sağlamak için gerekli önlemleri alacaktır.
Bu kapsamda anlaşmaya taraf bir Devlet, yapmakta olduğu vergi incelemesi veya sair bir nedenle bilgiye ihtiyaç duyduğunda diğer taraf Devletten; mukiminin o devlette elde ettiği gelirleri ile ilgili bilgi edinebilecektir.
2- OTOMATİK BİLGİ DEĞİŞİMİ-
“Finansal Hesap Bilgilerinin Otomatik Değişimine İlişkin Çok Taraflı Yetkili Makam Anlaşması”
Vergi alanında uluslararası iş birliği, vergi kayıp ve kaçaklarını önlemek konusundaki işbirliğinin hem çok taraflı hem de otomatik temelde gerçekleşmesini sağlamak üzere Avrupa Birliği üyesi ülkelerin tamamının yanı sıra İsviçre, Norveç, Brezilya, Hindistan gibi ülkeler de dahil 136 ülkenin taraf olduğu “Vergi Konularında Karşılıklı İdari Yardımlaşma Sözleşmesi” yürürlüğe girdikten sonra, Türkiye, bugün itibarıyla 107 ülkenin taraf olduğu “Finansal Hesap Bilgilerinin Otomatik Değişimine İlişkin Çok Taraflı Yetkili Makam Anlaşması”nı da 21.04.2017 tarihinde imzalamış ve 31.12.2019 tarihinde onaylamıştır.
Bu anlaşmaya göre, imzacı ülkeler, karşılıklılık temelinde, ilgili ülkelerin mukimlerine (Genel olarak ilgili devletin mevzuatı gereğince ikametgâh, ev, kanuni merkez, iş merkezi veya benzer yapıda diğer herhangi bir kıstas nedeniyle vergi mükellefiyeti altına giren kişi ya da kurumun o ülkede mukim olduğu kabul edilir.) ait finansal hesap bilgilerini, finansal kuruluşlardan toplayıp ayrı bir talep gerekmeksizin (otomatik olarak) her yıl ilgili ülkeyle paylaşacaktır. Türkiye’de otomatik bilgi değişimi için bilgileri toplamaya ve paylaşmaya yetkili makam, Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı Gelir İdaresi Başkanlığıdır.
2019 yılına ilişkin otomatik bilgi değişimi 71 ülkeden bilgi almak ve 54 ülkeye bilgi vermek şeklinde gerçekleşecektir.
Türkiye’de bulunan finansal kuruluşlar, örneğin bankalar, tespit ettikleri hesaplara ilişkin bilgileri Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına bildirecek ve Başkanlık bu bilgileri güvenli bir elektronik ağ üzerinden ilgili ülkelere gönderecektir. Benzer şekilde karşılıklı olarak (mütekabiliyet esası ile) Türkiye’nin anlaşması bulunan ülkelerde bulunan hesaplara ilişkin bilgiler söz konusu ülkelerin vergi idareleri tarafından ülkemize gönderilecektir. İki ülke arasında bilgi değişimi, hesabın 31 Aralık tarihindeki durumu ile toplanan bilgilere ilişkin olarak bir sonraki yılın Eylül ayının sonuna kadar yapılabilmektedir. Kapsama giren bir ülkeye yalnızca o ülke yerleşiklerinin (mukimlerinin) bilgisi gönderilecektir. Bir finansal kuruluşun yurtdışına doğrudan bilgi göndermesi söz konusu değildir.
Bu kapsamda; mevduat, saklama ve yatırım kuruluşları ile belirli sigorta şirketleri nezdindeki;
Değişime tabi tutulacak bilgiler;
Anlaşmaya taraf olan ülkelerin listesi aşağıdaki gibidir:
| 1 – Almanya | 36 – Fransa | 72 – Malta |
| 2 – Andorra | 37 – Gana | 73 – Man Adası |
| 3 – Anguilla | 38 – Grenada | 74 – Marshall Adaları |
| 4 – Antigua ve Barbuda | 39 – Grönland | 75 – Morityus |
| 5 – Arjantin | 40 – Guernsey | 76 – Meksika |
| 6 – Arnavutluk | 41 – Güney Afrika | 77 – Monako |
| 7 – Aruba | 42 – Hırvatistan | 78 – Montserrat |
| 8 – Avustralya | 44 – Hollanda | 79 – Nauru |
| 9 – Avusturya | 45 – Hong-Kong (Çin) | 80 – Nijerya |
| 10 – Azerbaycan | 46 – İngiliz Virjin Adaları | 81 – Niue |
| 11 – Bahamalar | 47 – İrlanda | 82 – Norveç |
| 12 – Bahreyn | 48 – İspanya | 83 – Pakistan |
| 13 – Barbados | 49 – İsrail | 84 – Panama |
| 14 – Belçika | 50 – İsveç | 85 – Portekiz |
| 15 – Belize | 51 – İsviçre | 87 – Romanya |
| 16 – Bermuda | 52 – İtalya | 88 – Rusya |
| 17 – Birleşik Arap Emirlikleri | 53 – İzlanda | 89 – Saint Lucia |
| 18 – Brezilya | 54 – Japonya | 90 – Saint Kitts ve Nevis |
| 19 – Bulgaristan | 55 – Jersey | 91 – Saint Vincent ve Grenadinler |
| 20 – Birleşik Krallık | 56 – Kanada | 92 – Samao |
| 21 – Brunei | 57 – Katar | 93 – San Marino |
| 22 – Cayman Adaları | 58 – Kazakistan | 94 – Seyşeller |
| 23 – Cebelitarık | 59 – Kolombiya | 95 – Singapur |
| 24 – Cook Adaları | 60 – Kore | 96 – Sint Maarten |
| 25 – Curaçao | 61 – Kosta Rika | 97 – Slovakya |
| 26 – Çekya | 62 – Kuveyt | 98 – Slovenya |
| 27 – Çin | 63 – Letonya | 99 – SuudiArabistan |
| 28 – Danimarka | 64 – Liberya | 100 – Şili |
| 29 – Dominika | 65 – Lihtenştayn | 101 – Turks ve Caicos Adaları |
| 30 – Ekvator | 66 – Litvanya | 102 – Türkiye |
| 31 – Endonezya | 67 – Lübnan | 103 – Umman |
| 32 – Estonya | 68 – Lüksemburg | 104 – Uruguay |
| 33 – Faroe Adaları | 69 – Macaristan | 105 – Vanuatu |
| 34 – Fas | 70 – Makao (Çin) | 106 – Yeni Zelanda |
| 35 – Finlandiya | 71 – Malezya | 107 – Yunanistan |
Türkiye’nin ilk otomatik bilgi değişimi, 2018 yılında Norveç ve Letonya ile başlamış olup, 21.08.2020 itibarıyla Anlaşma kapsamında 2020 yılında Türkiye, 54 ülkeye otomatik temelde bilgi gönderecek, 71 ülkeden veri temin edecektir. Listenin önümüzdeki yıllarda da değişiklik göstermesi, yeni ülkelerin eklenmesi ya da çıkması söz konusu olacaktır. Otomatik bilgi değişimi süreci zaman içerisinde Anlaşmaya taraf tüm ülkeleri kapsayacak şekilde ilerleyecektir.
Güncel liste https://www.oecd.org/tax/automatic-exchange/international-framework-for-the-crs/exchange-relationships adresinden takip edilebilmektedir.
3- KENDİLİĞİNDEN BİLGİ DEĞİŞİMİ
Bazı durumlarda taraflar sahip olduğu bilgileri önceden talep olmaksızın diğer tarafa iletecektir. Sözleşmede bu durumlar aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.
Bu tanımlar içinde kalan, diğer devletin vergi kaybı olduğu şeklinde değerlendirilebilecek konular, bilgi değişimi kapsamında paylaşılabilecektir.
4- Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları (ÇVÖA) kapsamında bilgi değişimi
Yazımızda konu ettiğimiz “Vergi Konularında Karşılıklı İdari Yardımlaşma Sözleşmesi” kapsamında bilgi değişiminden ayrı olarak, diğer devletler ile karşılıklı imzalanmış bulunan Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları (ÇVÖA) kapsamında bilgi değişiminden de bahsetmeliyiz:
Türkiye’nin imzaladığı ÇVÖA’larda, esas olarak OECD Model Vergi Anlaşması’nın 26.maddesinde öngörülen bilgi değişimi metodu esas alınmıştır. Son dönemde imzalanan ÇVÖA’larda OECD Model Vergi Anlaşması’nın 26’ıncı maddesinin son şekli esas alınmıştır. Bazılarında ise, sadece bilgi değişimine ilişkin maddeler bir protokol ile değiştirilmişlerdir. Yine bazı anlaşmalarda “öngörülebilir ilgililik” terimi yer almakta, henüz yenilenmeyenlerde ise bu terim ile aynı doğrultuda yorumlanan “gerekli” terimi bulunmaktadır. VUK’a 2013 yılında eklenen 152/A Maddesi sonrası, bankalar ve diğer finansal kuruluşlar dahil hiç kimseye, kendisine ilişkin mahremiyeti öngören yasal düzenlemeleri gerekçe göstererek vergi idaresinin talep ettiği bilgiyi vermekten kaçınma hakkı kalmamıştır. OECD Model Vergi Anlaşması’nın 26. maddesi Türkiye’de herhangi bir sınırlama olmaksızın uygulanabilme imkanına sahiptir.
Özetle; artık devletler vergi kaybını önlemek için daha sıkı tedbirler almakta, gerek yukarıda detaylı söz ettiğimiz Uluslararası Sözleşme ve otomatik bilgi değişimi anlaşması gerekse ÇVÖA lar sayesinde artan sermaye hareketliliğini daha kolay takip edebilmekteler.
Bu nedenle, uluslararası alanda gelir elde eden vergi mükelleflerinin de ilgili ülkelerin vergi mevzuatı ve karşılıklı anlaşmaları öncelikle takip etmelerinde yarar bulunmaktadır.
“Vergi Konularında Karşılıklı İdari Yardımlaşma Sözleşmesi” nin tam metnine buradan ulaşabilirsiniz
“Finansal Hesap Bilgilerinin Otomatik Değişimine İlişkin Çok Taraflı Yetkili Makam Anlaşması” nin tam metnine buradan ulaşabilirsiniz.
Yararlanılan kaynak: https://www.fundabasaran.com/pdf/turk-vergi-hukukunda-uluslararasi-bilgi-degisimine-izin-veren-hukuki-kaynaklarin-tespiti-ve-degerlendirilmesi.pdf
